Fon seçimi anlatılırken genellikle fon tek başına ele alınır: kategorisi, getirisi, riski, yönetim ücreti. Bunlar gerekli ama yetersizdir. Çoğu yatırımcının elinde fonun yanında doğrudan hisseler, döviz, altın ya da başka fonlar da vardır ve yeni bir fonun portföye katkısı, elinizde zaten olanla nasıl etkileşeceğine bağlıdır. Mükemmel görünen bir fon, portföyünüze yalnızca zaten taşıdığınız riski ikinci kez ekliyor olabilir.

Bu rehber TEFAS’taki bir fonu çok varlıklı bir portföyün parçası olarak değerlendirmenin adımlarını anlatır: fonun ne olduğunu doğru okumak, içeriğini mevcut pozisyonlarınızla karşılaştırmak, aynı işi yapan alternatiflerle (doğrudan hisse, fiziki altın, mevduat, tahvil) vergi ve maliyet açısından kıyaslamak.

1. Fonun portföydeki görevini tanımlayın

Fona bakmadan önce boşluğa bakın. Portföyünüzde eksik olan nedir: kısa vadede ulaşılabilir TL nakit mi, büyüme için hisse mi, kur riskine karşı döviz mi, altın mı? Fon türleri bu görevlere karşılık gelir: para piyasası ve kısa vadeli borçlanma araçları fonları nakit benzeri görev üstlenir; hisse senedi fonları büyüme; kıymetli maden fonları altın; yabancı hisse ve eurobond fonları döviz bazlı maruziyet sağlar. Karma, değişken ve fon sepeti fonları ise birkaç görevi birden üstlenir — bu yüzden içlerine bakmadan “hangi boşluğu doldurduklarını” söylemek zordur.

2. Fonu doğru okuyun: tür, risk değeri, ücret

Her fonun izahnamesinde türü, yatırım stratejisi ve karşılaştırma ölçütü yazar. Risk değeri 1 (en düşük) ile 7 (en yüksek) arasında bir ölçektir ve fonun geçmiş oynaklığından hesaplanır; aynı kategorideki iki fonun risk değeri farklı olabilir. Yönetim ücreti ve toplam gider bilgisi de izahnamede ve KAP’taki fon sayfasında yer alır. Ücret, fiyata her gün yansıdığı için ayrıca ödenmez ama getiriden sessizce düşer; uzun vadede küçük farklar büyür.

Performansı okurken getiriyi riskle birlikte değerlendirin: Sharpe oranı birim risk başına fazla getiriyi, volatilite dalgalanmayı, maksimum düşüş en kötü dönemi gösterir. Kısa dönem şampiyonluğu, tek bir hissenin ya da tek bir temanın yükselişinden kaynaklanabilir; birden fazla dönemi birlikte okuyun.

3. İçerik çakışmasını kontrol edin

Fonların portföy dağılımı her ay KAP’ta yayımlanır. Bir hisse fonu almadan önce en büyük pozisyonlarını, doğrudan sahip olduğunuz hisselerle karşılaştırın. Örneğin portföyünüzde zaten büyük bir banka hissesi varsa ve düşündüğünüz fonun en büyük ağırlıklarından biri de bankacılıksa, fon size çeşitlilik değil aynı sektöre ek ağırlık getirir. Elinizde iki ayrı hisse fonu varsa ikisinin ortak pozisyonlarını toplayın: fon sayısının artması çoğu zaman çeşitliliğin artması anlamına gelmez.

Finoloji’nin portföy röntgeni bu karşılaştırmayı otomatik yapar: fonların içindeki hisseleri doğrudan pozisyonlarınızla birleştirir ve her şirkete toplam maruziyetinizi (doğrudan + fonlar üzerinden) tek listede gösterir.

4. Kur ve altın maruziyetini fon dışıyla birlikte toplayın

Yabancı hisse fonu, eurobond fonu ya da döviz cinsi varlık taşıyan bir fon aldığınızda, portföyünüzün dolar maruziyeti artar. Döviz hesabınız, doğrudan ABD hisseleriniz ve kriptolarınız da bu maruziyete eklenir. Aynı şekilde altın fonu; fiziki altın ve altına dayalı Hazine kıymetleriyle aynı fiyat riskini taşır. Fonu seçmeden önce “bu fonla birlikte toplam dolar ve altın payım ne olacak?” sorusunu cevaplayın; hedef dağılımınızı aşıyorsa, daha iyi fon değil başka bir sınıf gerekiyordur. Yöntemin tamamı için Çok Varlıklı Portföy rehberi.

5. Fonu alternatifleriyle kıyaslayın: aynı görev, farklı vergi

Bir fonun görevini çoğu zaman başka bir araç da yapabilir; aralarındaki fark vergi, maliyet ve takip yükündedir. Bireysel yatırımcı için bazı tipik karşılaştırmalar (oranlar ve dayanakları için Yatırımda Vergi rehberi):

Hisse yoğun fon ↔ doğrudan BIST hissesi: ikisinin de satış kazancında stopaj %0’dır (TEFAS’ta işlem gören fonlar için). Fon, şirket seçimi ve dağılım işini yöneticiye devretmenin karşılığında yönetim ücreti alır.
Altın fonu ↔ fiziki altın ↔ altına dayalı Hazine kıymeti: 9 Temmuz 2025’ten sonra alınan altın fonu payının kazancında stopaj %17,5’tir; altına dayalı devlet iç borçlanma senedinde ve Hazine altın kira sertifikasında %0’dır; fiziki altında kesinti yoktur ama saklama ve alış-satış makası maliyeti vardır.
Para piyasası fonu ↔ TL mevduat: 9 Temmuz 2025’ten sonra alınan fon payında %17,5; vadesiz ve 6 aya kadar vadeli mevduatta da %17,5 kesinti uygulanır. Fark daha çok getirinin günlük yansıması, valör ve vade bozma esnekliğindedir.
Yabancı hisse fonu ↔ yurt dışında doğrudan hisse: fon kazancı kaynakta kesintiyle nihai olarak vergilenir; yurt dışı borsada doğrudan alınan hissenin kazancı ise yıllık beyannameyle beyan edilir. Takip yükü belirgin biçimde farklıdır.

6. Valör ve işlem saatini plana katın

Fonlarda alım ve satım talebinin hangi fiyattan gerçekleşeceği ve paranın ne zaman hesaba geçeceği izahnamede tanımlıdır ve fon türüne göre değişir; bazı fonlarda satış parası aynı gün, bazılarında birkaç iş günü sonra gelir. Yeniden dengeleme sırasında bir fondan çıkıp başka bir varlığa geçecekseniz, iki tarafın valörünü birlikte planlayın; aksi halde para bir süre hiçbir yerde çalışmaz.

7. Net ve reel sonuca bakın

Karşılaştırmayı her zaman stopaj sonrası (net) ve enflasyon sonrası (reel) getiriyle yapın. Brüt getirisi daha yüksek bir fon, yüksek kesinti oranı nedeniyle net getiride %0 kesintili bir alternatifin gerisinde kalabilir. Resmî enflasyon verisi her ay TÜİK tarafından yayımlanır; aynı dönemle karşılaştırmaya dikkat edin.

8. Kısa kontrol listesi

Bu fon portföyümde hangi boşluğu dolduruyor?
En büyük pozisyonları, doğrudan tuttuğum varlıklarla çakışıyor mu?
Fonla birlikte toplam dolar, altın ve hisse payım hedefimi aşıyor mu?
Aynı görevi daha düşük vergi ya da maliyetle yapan bir alternatif var mı?
Valörü ve satış süresi, nakit ihtiyacıma uygun mu?
Risk değeri ve geçmiş en kötü dönemi, taşıyabileceğim düşüşle uyumlu mu?

Finoloji’de TEFAS ve BEFAS fonları; risk değeri, getiri serileri, kategori ve TEFAS’ta işlem görme durumuyla listelenir ve portföyünüzdeki diğer varlıklarla aynı ekranda izlenir.

Kaynaklar

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi değildir.

TEFAS Fonu Seçerken Portföyün Bütününe Bakmak: Hisse, Altın ve Dövizle Birlikte Değerlendirme